Negen zichtlijnen en 65 dwarsbalken

Het is vijf minuten over tien als Joke Snippe het podium oploopt om de vijfde editie van Innovatium te openen.

Na onder meer Hengelo en Amsterdam is de lustrumeditie dit jaar in Rotterdam. Een bewuste keuze, want Rotterdam is de stad van de architectuur en momenteel een grote bouwput. Een uitstekende match met het thema: “Dwarsbalken en Zichtlijnen”.

digitale universiteit
Voorgaande jaren werd Innovatium door de Digitale Universiteit georganiseerd, deze bestaat niet meer en daarom hebben de Surf Foundation en Hogeschool INHOLLAND het stokje overgenomen. Zij verwelkomen dit jaar 350 bezoekers.

“Al mag sinds vorige week het woord onderwijsvernieuwing volgens mij dertig jaar niet worden uitgesproken, ik heb er erg veel vertrouwen in.” vertelt Joke. “ICT is hierbij een zeer belangrijke bouwsteen.”

nieuwe visies
“Zichtlijnen bieden perspectief, houvast en nieuwe visies. Dwarsbalken staan voor een degelijke bouw, goed gegrond en in de basis verankerd. De negen thema’s dit jaar noemen we zichtlijnen, de 65 workshops zijn onze dwarsbalken.”

Joke hoopt vandaag op een open blik en ruime mogelijkheden tot het delen van kennis en perspectieven, zodat we samen aan het hoger onderwijs kunnen bouwen.

toren
In dit perspectief maakt Paul de Bouwer zijn opwachting op het podium. Hij wil vandaag ter illustratie van het thema een acht meter hoge toren bouwen van de visitekaartjes van de aanwezigen.

Jona Zuiver

Hara-kiri? Sakai!

Op Innovatium wil je vernieuwende kennis opdoen. En wat is vernieuwender dan Japanse krijgskunst in het onderwijs? Althans, wat zou Sakai anders betekenen…? Het programmaboekje laat de bezoeker in het ongewisse.

De workshop gaat niet over de fusion cooking van de topkok Hirokuli Sakai of over de gelijknamige Japanse stad, maar behandelt de electronische leeromgeving (ELO) die Sakai blijkt te zijn. Tot mijn verrassing staan er nog net geen rijen voor de deur, maar alle stoelen zijn bezet. Een aantal deelnemers moet zelfs blijven staan.

open alternatief
Oorspronkelijk ontworpen als samenwerkingsverband tussen Amerikaanse universiteiten, is Sakai in 2008 uitgegroeid tot de virtuele leeromgeving op basis van open source die het beoogt te zijn. Vooral die openheid van bronnen is een belangrijk aspect van dit platform. Een commercieel alternatief als Blackboard verschilt op dit punt dus wezenlijk, zo benadrukt ook Jan van den Berge van Portfolio4U, wiens bedrijf zich bezighoudt met ondersteuning van Sakai-installaties bij onderwijsinstellingen.

Sakai is met zijn 20-tal functies bijzonder geschikt voor zowel studenten als docenten om bijvoorbeeld opdrachten en tests te plaatsen, deze af te handelen, portfolio’s bij te houden of een bibliotheek van stukken en links aan te leggen. Diverse instituten werken al met deze ELO en de belangstelling van andere opleidingen is groot.

nooit af
Een veelzijdig platform waar de komende jaren flinke ontwikkelingen op te verwachten zijn. Jammergenoeg blijkt de tijd tekort te zijn voor de geplande groepsdiscussie, maar ja, er zijn maar weinig workshops die kunnen concurreren met de lunch...

Liesbeth Dolman

De kenniswerker in Shape

De workshop De kenniswerker in shape gaat over de wijze waarop SharePoint (SP) het kenniswerken kan ondersteunen. Er is veel belangstelling voor deze sessie.

Na de inleiding van Nico Juist en Chris Blom gaan we in groepen uit elkaar. We bespreken de mogelijkheden van de digitale ondersteuning bij de verschillende processen van het kenniswerken.

Tijdens de terugkoppeling speelt Nico (foto) op lenige wijze in op de inzichten van de groepen, en verklapt daarbij Lessons Learned uit het SURFproject. Hij neemt de belangrijkste kenmerken van SP voor kenniswerker door.

Uit het project blijk dat een sterk didactisch concept gecombineerd met een goede interne- en externe organisatie, belangrijke succesfactoren zijn voor het kenniswerken.

Een pluspunt van SP is de flexibiliteit bij het maken van een didactisch ontwerp. Desondanks bleek tijdens de pilots dat vooral de basisfunctionaliteit werd gebruikt. Zou dat komen doordat het tijdsbestek van de pilots te kort is? Of is er nog geen behoefte aan een meer geavanceerd gebruik?

Dat andere instellingen kunnen profiteren van opgedane projectervaringen is één belangrijke meerwaarde van een door de SURFfoundation gesubsidieerd project!

Desirée van den Bergh

Docent in zakformaat

Liesbeth van de Grint en Karin van der Wilt van de Vrije Universiteit Amsterdam, vertellen openhartig over het gebruik van mobiele en draadloze technologie ten behoeve van de uitbreiding van (biologisch) veldwerk.

Audiorondleidingen in steden en musea zijn al langer een bekend fenomeen. Binnenkort komt deze toepassing in een meer uitgebreide vorm beschikbaar voor het onderwijs. Via een PDA kunnen studenten zelfstandig op pad in bijvoorbeeld een natuurgebied. Vooral handig wanneer een student een bepaalde excursie heeft gemist.

digidocent
De docent plaatst via het programma Mscape landkaarten, muziek, foto’s en filmpjes op de PDA, waarna de student met de "ingeblikte docent" op pad kan. Door vervolgens de aangegeven route te volgen komt de student op een eigenzinnige wijze in aanraking met het betreffende vak.

meer communicatiemogelijkheden
In de toekomst is het denkbaar dat er meerdere toepassingen aan het concept worden toegevoegd. Denk hierbij aan het kunnen communiceren met andere klasgenoten en de docent en het zelf toevoegen van interessante weetjes. Kijk voor meer informatie op www.biocaching.nl

Rudmer Coehoorn

Studeren van Maastricht tot Groningen

Hans van Driel presenteert vandaag “Kies op maat” een programma van zeven samenwerkende hogescholen en universiteiten, dat studenten in staat stelt modules binnen hun opleiding te volgen aan een andere onderwijsinstelling.

De mogelijkheid tot het volgen van een studie aan een andere instelling bestaat binnen het wetenschappelijk onderwijs al langer. Hogescholen zijn traditioneel veel meer op de eigen opleiding gericht, maar het wordt tijd dat ook deze hun horizon gaan verbreden.

meer keuze
Kies op maat wil de mobiliteit van studenten bevorderen en de keuzemogelijkheden uitbreiden. De student kan via de website een selectie maken uit diverse minors die door de verschillende instellingen worden aangeboden.

procedure
Na het printen van een leerovereenkomst wordt akkoord gevraagd bij de examencommissie en de opleidingsmanager van de gastinstelling. Hierna vindt de daadwerkelijke inschrijving bij de gastinstelling plaats.

Al zijn er nog wat aarzelingen bij sommige instellingen over onder meer het vergoedingssysteem. De resultaten zijn veelbelovend en 90 studenten hebben in het eerste jaar al gebruik gemaakt van de mogelijkheid een module elders te volgen.

eigen website
Meer informatie over het deelnemen als student, hogeschool of universiteit is te vinden op www.kiesopmaat.nl.

Jona Zuiver

Wikiiiiiiiii!

Een luxe conferentiezaal waar je je zomaar student in een hoorcollege aan de universiteit waant. Ik ben dan ook aanwezig bij een workshop over het gebruik van wiki’s binnen de Vrije Universiteit.

Doordat een aantal deelnemers – met hun rug naar de zaal - op het podium plaatsneemt lijkt de presentatie al snel bijna een practicum. En het blijkt ook een praktisch verhaal te worden.

good practice
Yolande Spoelder van de VU vertelt geestdriftig over de ervaringen binnen de opleidingen Geschiedenis en Archeologie. Docenten wilden de uitwisseling van gegevens en ideeën, en de kennis verhogen en bovendien oa. een brede dataset beschikbaar stellen terwijl ook het work in progress kon worden gevolgd. Het aanleggen van een wiki, dat vrij vertaald een instrument is om samen met anderen te schrijven aan teksten, kon dit doel bereiken.

praktische discussie
De praktische insteek van de workshop blijkt verder uit de opdracht om in kleine groepjes aan de hand van een praktijkvoorbeeld te discussiëren over hoe de wiki het beste kan worden ingezet binnen het onderwijs. Met serieuze gezichten en begeesterde stemmen verkondigen de deelnemers hun mening aan hun collega’s. Een echte leeromgeving... de docenten delen hun tips met elkaar en vertellen over hun eigen ervaring met wiki’s.

De getoonde wiki’s lijken een mooie samenkomst van onderwijs en ICT te zijn. Wie weet kan de verzameling van dit soort voorbeelden van good practices, te vinden op http://goodpractices.surf.nl, u ook wel op ideeën brengen...!

Liesbeth Dolman

Studenten als lerende experts

Leerlingen van basisschool Cees Boeke maken een wekelijks journaal met interessante lesstof, ondersteund door studenten van Hogeschool Domstad. Een veelbelovende methodiek, zo vertelt Elleke Verwaijen.

Veelbelovend gold ook voor de stemkastjes die tijdens de workshop werden gebruikt, maar de techniek liet ons helaas in de steek. De deelnemers moesten dan ook hun mening geven door ouderwets de hand op te steken en konden deze daarna beargumenteren. Dit zorgde alsnog voor een zeer interactieve workshop.

samenwerking
Bij het journaal verdelen de kinderen zelf de rollen van o.a. presentator, cameraman, visagist en producer en leren zo verantwoordelijkheid te nemen en via samenwerking een mooi eindproduct te maken. De pabo-studenten zijn extra betrokken en voeren een betekenisvolle stage uit. Daarnaast vinden de pabo’s hierdoor meer aansluiting bij het basisonderwijs.

Het project wordt uitgebreid ondersteund door kennisnet met publieke producten en diensten om de vraag vanuit de basisscholen te versterken en een duurzame samenwerking te bewerkstelligen.

toekomst
Tot dusver lijkt het project succesvol, maar onderzoek moet nog uitwijzen of de kinderen meer leren en de studenten zich ontwikkelen tot betere leraren. Op korte termijn is het door de organisatie van de opleiding nog zwaarder voor de studenten, hoe dat zich ontwikkelt zal de toekomst uitwijzen.

Jona Zuiver

Online gamen in ruil voor credits

“Businessgames pasten nooit helemaal in het onderwijs zoals de docent dat graag zou zien. Businessgames a la carte verandert dat” aldus Ton Muns van Hogeschool INHOLLAND. Hij ontwikkelde een businessgame die wel goed aansluit op wat er in de klas wordt verteld.

Businessgames a la carte richt zich voornamelijk op studenten in het hoger onderwijs. Het spel is bereikbaar via een online platform en kan 24 uur per dag gespeeld worden. De content wordt vooral geleverd door vakdocenten. Op deze manier ontstaat één spel dat dankzij de vele opties steeds weer andere situaties tevoorschijn tovert.

Aan de hand van verschillende karakteristieken van een ondernemer zoals durf, besluitvaardigheid, marktgerichtheid en het kunnen onderkennen van kansen, kan de docent steeds opnieuw het beste uitgangspunt kiezen voor zijn studenten.

Het is denkbaar dat we in de toekomst dit spel zelfs in Second Life kunnen spelen om nog realistischer te oefenen met het ondernemerschap. Plezier hebben in studeren is nog nooit zo makkelijk geweest! Kijk voor meer informatie op www.businessgamesalacarte.nl

Rudmer Coehoorn

Gaming in het onderwijs. Maatwerk?

Docent Heinz Gerd Roes van INHOLLAND toonde de managementgame die studenten Vrijetijdsmanagement gedurende één blok spelen: het managen van een Poppodium.

"Studenten zijn zo enthousiast over het onderwerp, dat ze de bijbehorende colleges soms zelfs tweemaal volgen, om er zeker van te zijn dat ze alle theorie begrepen hebben", aldus Roes. Er staat dan ook veel op het spel: het winnende team mag een snuffelstage lopen bij Paradiso.

meerdaags popevenement
In de game organiseren studenten een meerdaags popevenement. Met reëele marketing- en managementinformatie als input, maken zij keuzes op het gebied van doelgroepen, prijzen, communicatiemiddelen, inkoop en personeelsbeleid. De studenten worden beoordeeld op hun financiële management en de klant- en personeelstevredenheid.

De managmentgame is een mooi voorbeeld van activerend onderwijs met een sterke link naar de praktijk.

Margo Pluijter

Action Learning met ICT (ALICT)

“De mate van wíllen sturen bepaalt de manier waarop je ICT inzet in het onderwijs”. En: “Afnemende sturing houdt niet in dat ook de aanwezigheid van de docent minder wordt”. Twee interessante stellingen die opvielen tijdens de workshop over het ALICT-project.

ALICT is een project waarbinnen onderwijsmodules volgens het VAL (Virtual Action Learning)-concept worden opgezet en waarbij die twee principes zichtbaar terugkomen.

virtueel en fysiek
Een ideale toepassing van het concept wordt besproken aan de hand van elf afwisselend virtuele en fysieke onderwijswerkvormen. De manier van beoordelen is interessant: zowel docenten als studenten beoordelen. Leidend daarbij is de beoordeling van de kwaliteit van de verbetersuggesties die de student op producten van anderen geeft.
Competenties worden onder andere aan de hand daarvan beoordeeld.

Durf je dat aan als docent? Is dat objectief genoeg? Workshopdeelnemers zien er al snel de voordelen van in. Studenten worden door het geven van verbetersuggesties geactiveerd om de leerstof toe te passen en te beheersen.

Effectief
Goede studenten worden meer getriggerd dan in de bekende werkvormen. Studenten zitten meteen ‘in de inhoud’ waardoor je in een volgende fysieke bijeenkomst meteen met een actieve groep kan werken. Zo kent het concept een aantal interessante onderwijsvormen, met namen als ‘campfire stories’, ‘storytelling’ en ‘editorial review’ waarbij de keuze altijd gebaseerd moeten zijn op het beste effect op het leergedrag van de student.

Mirjam Winkelmolen

Alle presentaties online op Innovatium.nl

Met 67 workshops verdeeld over vijf sessierondes heeft u al snel meer gemist dan dat u heeft bijgewoond. SURF compenseert dit gemis enigszins door alle presentatieslides online aan te bieden. Surf voor de slides naar www.innovatium.nl.

Dwarsbalken en zichtlijnen...

zijn stukjes onderwijs kopen via internet – Joke Oosterhuis-Geers, Saxion Hogescholen

zijn meer en duidelijkere verbindingslijnen – Herman Surink, Saxion Hogescholen

is een congres dat z’n naam eer aan doet– Marc Dupuis, Universiteit Leiden

is de bevestiging dat wij qua werkwijze de juiste richting hebben ingeslagen – Wim Feringa, ITC Enschede

is de vraag waar de architectuur blijft? – Henk Kempenaars, Fontys Hogescholen

zijn innovatium presentaties als pijlers waarop je kunt bouwen – Tom Visscher, OO/ICTO

zijn ideaal om op voort te bouwen of om mee dwars te liggen- Donals Ropes, gedreven docent Communicatie INHOLLAND

Internationaal commentaar

You can approach education in several different ways; as a result or as a process or as a combination of the two. Looking at education as a process, and then one that takes place with extremely fast changes in (communication) technology, makes new and stringent demands on all stakeholders. In order to meet these demands, new educational concepts and tools need to be found in places not earlier thought of. Innovatium, with its “dwarsbalken” is a start.

Donald Ropes

The Experience

Excursie naar leerwerkbedrijf, ‘Leren Bouwen’.
We hebben het stof nog in de haren, komen net van de bouwplaats, waar we kennis hebben gemaakt HBO en MBO studenten. Deze studenten ontwerpen en renoveren stadsvernieuwingspanden in Rotterdam Zuid. De excursie maakte deze workshop tot een inspirerende onderwijservaring.

Ruth Romijn

Blended learning met campfirestories

Leren door te doen, een bekende succesformule. Action Learning gaat een stap verder: actie als dé manier om samen met anderen (theorie) te leren.

Herkent u de student in de peuter die wordt vastgehouden of in de jongvolwassene die met stevige pas de wereld in gaat? “Los is niet minder sturing, de docent zit in de struiken en kan alleen sturen als hij weet waar de student loopt!”, concludeert de workshopleidster.

peers
Via het Virtual Action Learning-model leren studenten hun competenties door leerarrangementen te kiezen. Deze leerarrangementen leveren producten op. Dit is op zichzelf niet nieuw, maar nu komt de omslag: studenten geven elkaar verbetersuggesties en worden beoordeeld op de kwaliteit hiervan. Dat klinkt interessant. Ik denk aan de kwaliteitstijgers die er genoeg van hebben goede stukken aan te leveren, en gedrochten van medestudenten te verbeteren. Als feedback resultaat oplevert wordt het een ander verhaal.

Ook bij de docenten is een omslag nodig, van de expertrol naar de moderatorrol. Dat blijft lastig. Bij de pilot heeft één docent de moderatortaak aan een collega overgedragen. Zelf hield hij het liever bij de expertrol.

Nicolette Bakhuisen

Echte innovatie

zit in samenwerking

De E-redactie

Dit E-Zine is geschreven door:
Rudmer Coehoorn;
Liesbeth Dolman;
Jona Zuiver.
Alledrie deeltijdstudent aan de opleiding Communicatie van de Hogeschool INHOLLAND in Diemen.

Met bijdragen van:
Desirée van den Bergh, Consulant, Centrum voor Onderwijs, Innovatie en Onderzoek, Fontys hogescholen
Nicolette Bakhuisen, docent Communicatie INHOLLAND;
Margot Pluijter, beleidsadviseur INHOLLAND
Mirjam Winkelmolen, OKR INHOLLAND;
Ruth Romijn, OKR INHOLLAND.

Eind- en hoofdredactie was in handen van Bob Götte en Michael Hendriks, allebei docent Communicatie INHOLLAND Diemen.

Innovatium 2008

Van 2003 tot 2007 werd Innovatium jaarlijks georganiseerd door de Digitale Universiteit. Dit jaar organiseert SURFfoundation, in nauwe samenwerking met Hogeschool INHOLLAND, de lustrumeditie Innovatium 2008.

Organisatie
SURFfoundation maakt deel uit van SURF, waarin universiteiten, hogescholen en onderzoeksinstellingen nationaal en internationaal samenwerken aan innovatieve ICT-voorzieningen. SURFfoundation initieert, regisseert en stimuleert ICT- vernieuwingen, door kennisdeling en partnerschappen.

Hogeschool INHOLLAND is in 2003 ontstaan na een fusie tussen de Hogeschool Haarlem, de Hogeschool Alkmaar, de Hogeschool Holland en de Ichthus Hogeschool/Hogeschool Delft.

Colofon

Deze nieuwsbrief is een conferentie uitgave voor het Innovatium 2008 ‘Dwarsbalken en Zichtlijnen’.
Eindverantwoordelijkheid en copyright liggen bij Hogeschool INHOLLAND.
Eindredactie:
Bob Götte
Uw vragen over de totstandkoming van dit E-zine kunt u mailen aan Richard Visscher.

Disclaimer

Uw e-mailadres is door SURFfoundation ter beschikking gesteld aan Hogeschool INHOLLAND ten behoeve van de eenmalige verzending van deze nieuwsbrief. Uw gegevens worden niet voor andere doeleinden gebruikt.